Trong bối cảnh thị trường lao động đang từng bước phục hồi, một nghịch lý ngày càng rõ nét. Doanh nghiệp liên tục than khó tuyển dụng, trong khi người lao động vẫn chật vật tìm được việc làm phù hợp. Thực trạng này cho thấy sự mất cân đối cung – cầu lao động, không chỉ về số lượng mà quan trọng hơn là chất lượng nguồn nhân lực.
Khoảng cách kỹ năng là điểm nghẽn lớn nhất của thị trường lao động.
Theo các khảo sát mới đây, có tới 25% doanh nghiệp trong lĩnh vực kinh doanh – bán hàng, 17,31% ngành sản xuất và 12,31% ngành công nghệ thông tin gặp khó khăn trong tuyển dụng. Nhiều vị trí được đăng tuyển suốt nhiều tháng nhưng vẫn không tìm được ứng viên đáp ứng yêu cầu, buộc doanh nghiệp phải kéo dài thời gian tuyển hoặc chấp nhận chi phí nhân sự cao hơn để “săn” người.
Nguyên nhân cốt lõi của nghịch lý này được các chuyên gia chỉ ra là khoảng cách kỹ năng giữa người lao động và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Không ít ứng viên sở hữu bằng cấp, chứng chỉ nhưng lại thiếu kỹ năng chuyên môn ứng dụng, kỹ năng mềm, khả năng làm việc độc lập hoặc thích ứng nhanh với môi trường công việc.
Trong khi đó, doanh nghiệp đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc và tối ưu hiệu suất, dẫn tới việc siết chặt tiêu chí tuyển dụng, ưu tiên chất lượng và khả năng tạo ra giá trị ngay, thay vì tuyển số lượng lớn và đào tạo lại từ đầu như trước.
Thực tế này khiến lao động ít kinh nghiệm, đặc biệt là sinh viên mới ra trường và người có thời gian làm việc dưới một năm, gặp nhiều bất lợi. Nhiều người rơi vào vòng luẩn quẩn. Không có việc vì thiếu kinh nghiệm, nhưng không có cơ hội để tích lũy kinh nghiệm vì không được tuyển dụng.
Doanh nghiệp chịu áp lực, người lao động chịu thiệt thòi.
Về phía doanh nghiệp, việc thiếu hụt nhân sự phù hợp không chỉ làm gián đoạn hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh. Nhiều doanh nghiệp buộc phải tuyển chậm, chia nhỏ công việc cho nhân sự hiện có, hoặc trả lương cao hơn mặt bằng chung để thu hút lao động chất lượng, làm gia tăng chi phí vận hành.
Ở chiều ngược lại, người lao động, dù sẵn sàng đi làm, vẫn khó tìm được công việc phù hợp với năng lực, mức thu nhập và định hướng nghề nghiệp. Điều này không chỉ gây lãng phí nguồn nhân lực xã hội mà còn tạo áp lực tâm lý, thu nhập và an sinh đối với người lao động trẻ.
Để tháo gỡ bài toán mất cân đối cung – cầu lao động, các chuyên gia cho rằng cần sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước – doanh nghiệp – cơ sở đào tạo và người lao động.
Trước hết, doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, thông qua các chương trình thực tập, đào tạo tại chỗ, hoặc đặt hàng nguồn nhân lực theo nhu cầu thực tế. Việc đồng hành cùng các đơn vị đào tạo sẽ giúp doanh nghiệp rút ngắn khoảng cách giữa “đào tạo” và “sử dụng”.
Về phía các cơ sở đào tạo và đơn vị tư vấn – kết nối việc làm, cần cập nhật nhanh xu hướng thị trường, tập trung trang bị cho người học kỹ năng thực hành, kỹ năng nghề và kỹ năng mềm, thay vì chỉ chú trọng lý thuyết và bằng cấp. Mô hình đào tạo gắn với nhu cầu doanh nghiệp, học đi đôi với làm, đang được xem là hướng đi bền vững.
Đối với người lao động, đặc biệt là lao động trẻ, việc chủ động nâng cao kỹ năng, sẵn sàng học hỏi, chấp nhận bắt đầu từ những vị trí phù hợp để tích lũy kinh nghiệm là yếu tố then chốt. Thị trường lao động hiện nay không còn ưu tiên “bằng cấp đẹp” mà đề cao năng lực thực tế và khả năng thích ứng.
Mất cân đối cung – cầu lao động là bài toán không mới nhưng ngày càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh kinh tế chuyển đổi nhanh, yêu cầu nhân lực ngày càng cao. Chỉ khi các bên cùng vào cuộc, từ hoạch định chính sách, đổi mới đào tạo đến thay đổi tư duy tuyển dụng và tìm việc, thị trường lao động mới có thể vận hành hiệu quả, giúp doanh nghiệp tìm được nhân sự phù hợp, người lao động tìm được việc làm bền vững.
Nhật Minh
